Pod maską: przewodnik po komorze silnika dla początkujących

Otwórz maskę nowoczesnego samochodu, a zobaczysz labirynt z plastikowych osłon, który wygląda tak, jakby miał cię trzymać z daleka. Tak nie jest. Pod osłonami w każdej komorze silnika znajduje się te same kilkanaście elementów i możesz poznać je wszystkie w dziesięć minut.

To pierwszy krok do samodzielnej pracy przy samochodzie: wiedzieć, na co patrzysz. Nie potrzebujesz żadnych narzędzi. Zaparkuj na równym podłożu, poczekaj, aż silnik ostygnie, pociągnij dźwignię odblokowującą maskę (zwykle znajduje się w przestrzeni na nogi po stronie kierowcy) i znajdź zaczep zabezpieczający pod krawędzią maski.

Najpierw zasady bezpieczeństwa

W komorze silnika są trzy rzeczy, które mogą cię skrzywdzić. Poznaj je, zanim czegokolwiek dotkniesz.

Wysoka temperatura. Kolektor wydechowy, którym spaliny opuszczają silnik (zwykle znajduje się na przedniej lub tylnej ściance bloku silnika), pod obciążeniem może przekraczać 500°C i pozostaje niebezpiecznie gorący jeszcze przez 20–30 minut po wyłączeniu silnika. Chłodnica i jej przewody mają temperaturę 90–100°C. Praktyczna zasada: jeśli samochód pracował w ciągu ostatnich pół godziny, załóż, że metalowe części są gorące.

Ciśnienie. Gdy układ chłodzenia jest rozgrzany, panuje w nim nadciśnienie. Otwarcie korka płynu chłodzącego na gorącym silniku uwalnia prosto w twoją twarz parzącą parę i płyn. Otwieraj go wyłącznie wtedy, gdy silnik jest całkowicie zimny.

Elementy wirujące. Przy pracującym silniku pasek wielorowkowy i wentylatory obracają się na tyle szybko, że mogą zrobić krzywdę twoim palcom. Nigdy nie sięgaj do komory pracującego silnika w luźnych rękawach, z szalikiem lub smyczą. Na potrzeby tego przewodnika silnik i tak ma być wyłączony.

Jeszcze jedna uwaga dla właścicieli samochodów hybrydowych i elektrycznych: wszystko, co jest pomarańczowe, znajduje się pod wysokim napięciem, w zależności od modelu od około 200 do 800 woltów. Pomarańczowe przewody, pomarańczowe złącza, pomarańczowe naklejki ostrzegawcze. Nigdy ich nie dotykaj, nie przecinaj i nie odkładaj na nie narzędzi. Cała reszta tego przewodnika nadal dotyczy także twojego samochodu.

Sam silnik

Duża bryła pośrodku to blok silnika zwieńczony pokrywą zaworów, choć w większości samochodów zbudowanych po 2010 roku zobaczysz tylko plastikową osłonę silnika z logo producenta. Zwykle zdejmuje się ją, po prostu pociągając do góry, bo trzyma się na gumowych tulejkach. Zdejmij ją; pełni funkcję dekoracyjną i wygłuszającą, nic więcej.

Silnik spala paliwo z powietrzem, by obracać wał korbowy. I tyle. Wszystko inne w komorze służy do tego, by go zasilać (filtr powietrza, układ paliwowy), chłodzić (chłodnica, płyn chłodzący), smarować (olej) albo napędzać z niego osprzęt (pasek, alternator).

Silnik w dobrym stanie wygląda tak: jest suchy i zakurzony. Silnik w złym stanie wygląda tak: jest mokry. Olej sączący się spod krawędzi uszczelki pokrywy zaworów to najczęstszy wyciek w starszych samochodach: ciemny, tłusty nalot w miejscu styku pokrywy z blokiem. Niewielkie zawilgocenie jest normalne po przekroczeniu 150 000 km; faktyczne krople już nie.

Korek wlewu oleju i miarka

Korek wlewu znajduje się na górze pokrywy zaworów, zwykle jest oznaczony symbolem oliwiarki, a często także klasą oleju (na przykład 5W-30). Tędy wlewasz olej. Miarka, czyli bagnet, z uchwytem w kształcie pętli lub litery T, często żółtym lub pomarańczowym (to inny pomarańczowy; jest z plastiku, a nie z przewodu wysokiego napięcia), służy do sprawdzania, ile oleju jest w silniku.

Wyjmij miarkę, wytrzyj ją, włóż do końca, wyjmij ponownie i odczytaj poziom między oznaczeniami min i max. Zdrowy olej ma barwę od bursztynowej do ciemnobrązowej i sięga co najmniej połowy odległości między oznaczeniami. Sygnały ostrzegawcze: poziom poniżej min, olej czarny jak smoła i zawierający ziarnisty osad albo, co jest najpoważniejsze, mleczny nalot przypominający majonez pod korkiem wlewu, który może oznaczać mieszanie się płynu chłodzącego z olejem.

W niektórych samochodach (wielu modelach BMW i części nowszych aut) miarkę całkowicie zlikwidowano, a poziom oleju wyświetla się na desce rozdzielczej. Jeśli nie możesz jej znaleźć, zajrzyj do instrukcji obsługi.

Zbiornik wyrównawczy płynu chłodzącego

Półprzezroczysty plastikowy zbiornik, zwykle umieszczony z boku komory silnika, z wytłoczonymi oznaczeniami MIN i MAX oraz korkiem z ostrzeżeniem przed gorącą parą. Płyn chłodniczy — mieszanka płynu niezamarzającego i wody — odprowadza ciepło z silnika do chłodnicy. Chroni też układ przed zamarzaniem zimą oraz przed korozją przez cały rok, dlatego nie wolno używać samej wody z kranu.

Stan prawidłowy: poziom między oznaczeniami na zimnym silniku, płyn intensywnie zabarwiony (różowy, pomarańczowy, niebieski lub zielony, zależnie od specyfikacji) i przejrzysty. Stan niepokojący: poziom poniżej minimum, rdzawobrązowy kolor, oleisty film na powierzchni albo białe, skorupiaste osady wokół korka — zaschnięty płyn zdradzający powolny wyciek.

Korka nie otwieraj, dopóki silnik nie jest zimny. Bez wyjątków. Pięciolitrowy kanister gotowego płynu to wydatek rzędu €10–20 ($12–23), ale rodzaj płynu musi pasować do Twojego samochodu — zmieszanie niekompatybilnych płynów może doprowadzić do powstania żelowatego szlamu.

Zbiornik płynu hamulcowego

Mniejszy, półprzezroczysty zbiornik, zamontowany wysoko po stronie kierowcy, przy tylnej ściance komory silnika (grodzi), na szczycie głównej pompy hamulcowej. Korek jest zwykle żółty lub czarny i oznaczony jako DOT 4 lub DOT 5.1.

Gdy naciskasz pedał hamulca, ten płyn przenosi siłę na hamulce przy każdym kole. To najważniejszy dla bezpieczeństwa płyn w samochodzie i ma jedną słabość: jest higroskopijny, czyli pochłania wilgoć z powietrza. Woda w płynie hamulcowym obniża jego temperaturę wrzenia, a wrzący płyn oznacza pedał, który zapada się do podłogi. Dlatego płyn hamulcowy wymienia się mniej więcej co dwa lata, niezależnie od przebiegu.

Stan prawidłowy: poziom między min a max, płyn jasnożółty i przejrzysty. Tylko patrz, nie otwieraj — zbiornik jest szczelny, aby nie dopuścić wilgoci. Powoli spadający poziom zwykle oznacza zużywanie się klocków hamulcowych (płyn wypełnia przestrzeń za tłoczkami), a szybki spadek oznacza wyciek. W obu przypadkach: znajdź przyczynę, nie ograniczaj się do dolewania. Szczegółowe omówienie wszystkich płynów znajdziesz w naszym poradniku o płynach.

Wlew płynu do spryskiwaczy

Korek z symbolem szyby i strumienia wody, zwykle niebieski. Prowadzi do zbiornika, który często jest ukryty w nadkolu. To jedyny płyn, przy którym naprawdę nie da się popełnić błędu: dolewaj płynu do spryskiwaczy aż do pełna.

Używaj prawdziwego płynu do spryskiwaczy, a nie samej wody — zapobiega on zamarzaniu zbiornika i usuwa owady oraz drogowy brud, które woda tylko rozmazuje. Koncentrat kosztuje €3–8 ($4–9) za butelkę i po rozcieńczeniu wystarcza na wiele litrów. W większości krajów Europy jazda z pustym układem spryskiwaczy może skutkować negatywnym wynikiem przeglądu, a zimą stanowi realne zagrożenie dla widoczności.

Akumulator

Plastikowa obudowa mniej więcej wielkości pudełka po butach, z dwoma biegunami: czerwony lub + to biegun dodatni, czarny lub – to biegun ujemny. Akumulator uruchamia silnik i stabilizuje pracę instalacji elektrycznej. W niektórych samochodach znajduje się w bagażniku lub pod siedzeniem, a w komorze silnika jest tylko wyprowadzony biegun dodatni.

Stan prawidłowy: czyste bieguny, pewnie dokręcone zaciski, brak zapachu. Stan niepokojący: biały lub niebieskozielony, puszysty nalot korozji na biegunach (zakłóca ładowanie i rozruch), spęczniona obudowa albo zapach zgniłych jaj — w tym ostatnim przypadku przerwij jazdę i zlecten akumulator do sprawdzenia, ponieważ ulega niebezpiecznej awarii.

Akumulatory służą przeciętnie 4–7 lat. Standardowa wymiana kosztuje €70–150 ($80–170); samochody z układem start-stop wymagają droższych akumulatorów EFB lub AGM w cenie €110–280 ($125–320), a wiele nowoczesnych aut wymaga elektronicznego zarejestrowania nowego akumulatora. Szerzej o układzie ładowania — alternatorze, bezpiecznikach i masach — piszemy w naszym poradniku o instalacji elektrycznej.

Skrzynka bezpieczników

Prostokątna plastikowa pokrywa, zwykle w pobliżu akumulatora, często z wydrukowanym od wewnątrz schematem rozmieszczenia bezpieczników. Bezpieczniki to elementy ochronne, które poświęcają się w razie awarii: gdy obwód pobiera zbyt duży prąd, bezpiecznik się przepala, zamiast dopuścić do zapalenia się instalacji.

Nie musisz dziś niczego tu ruszać. Wystarczy, że wiesz, gdzie się znajduje, bo gdy przestaną działać reflektory albo klakson, bezpiecznik za 0,50 € jest pierwszym podejrzanym. W większości samochodów druga skrzynka bezpieczników znajduje się we wnętrzu kabiny.

Obudowa filtra powietrza

Czarna plastikowa skrzynka wielkości dużego pudełka na lunch, z szerokim przewodem prowadzącym do silnika. W środku znajduje się papierowy filtr, który oczyszcza każdy litr powietrza zasysanego przez silnik — a przy dużej prędkości silnik zasysa tysiące litrów na minutę.

Większość obudów filtra otwiera się za pomocą prostych sprężynowych zatrzasków lub kilku śrub. Otwórz ją i zajrzyj do środka: czysty filtr jest biały lub jasnoszary. Zabrudzony ma kolor od ciemnoszarego do czarnego i jest zapchany liśćmi i owadami. Zatkany filtr dusi silnik, pogarszając zużycie paliwa i reakcję na gaz. Ta część kosztuje 10–30 € ($12–35), a wymiana zajmuje pięć minut — to klasyczna pierwsza praca do samodzielnego wykonania właśnie dlatego, że trudno ją zepsuć.

Pasek wieloklinowy

Zajrzyj wzdłuż boku silnika (zwykle od strony pasażera), a zobaczysz pojedynczy żebrowany gumowy pasek biegnący wokół kilku kół pasowych. Napędza go wał korbowy, a on z kolei napędza alternator, w wielu samochodach pompę wody, sprężarkę klimatyzacji oraz — jeśli jest zamontowana — pompę wspomagania kierownicy.

Jeśli ten pasek pęknie, w ciągu kilku minut tracisz ładowanie, a często także chłodzenie — to sytuacja wymagająca natychmiastowego zatrzymania samochodu. Pasek w dobrym stanie: pracuje cicho, a jego żebrowana powierzchnia jest gładka. Pasek w złym stanie: piszczy przy zimnym rozruchu, ma widoczne pęknięcia w poprzek żeber, strzępiące się krawędzie albo błyszczącą, zeszkloną powierzchnię. Na co dokładnie zwrócić uwagę: nasza wizualna kontrola paska wieloklinowego.

Wskaźniki poziomu oleju we wspomaganiu i skrzyni biegów — czasem

Dwa elementy, które możesz znaleźć lub nie. Starsze samochody z hydraulicznym wspomaganiem kierownicy mają mały zbiorniczek z korkiem oznaczonym symbolem kierownicy; większość samochodów zbudowanych od połowy 2010 roku ma elektryczne wspomaganie, więc nie ma tam nic do sprawdzania. Samochody z automatyczną skrzynią biegów mają czasem drugi, czerwony bagnet do pomiaru poziomu płynu przekładniowego — ale większość nowoczesnych automatów jest szczelnie zamknięta i w ogóle nie ma bagnetu.

Jeśli Twój samochód ich nie ma, to nie usterka. To po prostu nowsza konstrukcja.

Różnice w dieslach i hybrydach

Diesel: układ jest niemal identyczny. Nie ma świec zapłonowych — diesle zapalają paliwo wyłącznie przez sprężanie, a świece żarowe służą tylko do ułatwienia zimnego rozruchu. Często zobaczysz tu widoczny filtr paliwa (diesle są wrażliwe na zanieczyszczenie paliwa) i większą osłonę silnika. Wszystkie kontrole z tego poradnika obowiązują bez zmian.

Hybryda: masz dwie instalacje elektryczne. Zwykły akumulator 12V z naszego przeglądu nadal istnieje i nadal zasila zamki, światła i komputery. Akumulator trakcyjny, który napędza samochód, jest osobny, szczelnie zamknięty i połączony jaskrawopomarańczowymi przewodami. Nigdy nie dotykaj niczego pomarańczowego — to instalacja o napięciu 200–800 woltów i na żadnym poziomie umiejętności nie jest to strefa dla majsterkowiczów. Część z silnikiem benzynowym (olej, płyn chłodzący, filtry, pasek) sprawdza się dokładnie tak samo jak w każdym innym samochodzie.

Twoja 5-minutowa miesięczna kontrola pod maską

Rób ją raz w miesiącu, przy zimnym silniku i na równym podłożu. Zapisuj wyniki, a zauważysz trendy — poziom płynu chłodzącego, który co miesiąc nieco spada, to powolny wyciek, który sam wcześnie o sobie sygnalizuje.

1. Olej — wyjmij bagnet, wytrzyj go, włóż ponownie i odczytaj poziom. Między znacznikami? W porządku. Zapamiętaj poziom.
2. Płyn chłodniczy — oceń wzrokowo poziom w zbiorniczku wyrównawczym względem oznaczeń min/maks. Nie otwieraj go.
3. Płyn hamulcowy — oceń wzrokowo poziom. Spada? Umów się na przegląd.
4. Płyn do spryskiwaczy — uzupełnij go. Tu nie da się nic zepsuć.
5. Akumulator — sprawdź wzrokowo, czy na zaciskach nie ma korozji.
6. Ogólny rzut oka — czy coś jest mokre, coś przetarte, czy pojawił się nowy zapach. Potem uruchom silnik i przez dziesięć sekund wsłuchaj się w jego pracę: pisk lub grzechot, których miesiąc temu nie było, to cenna wskazówka.

To wszystko. Sześć rzutów oka, pięć minut — i znasz komorę silnika lepiej niż większość kierowców. Jeśli zapisujesz te miesięczne poziomy w GarageHub, aplikacja tworzy historię dla każdego auta, więc gdy poziom płynu chłodniczego zacznie się zmieniać albo zużycie oleju będzie powoli rosnąć, zobaczysz wyraźny trend, zamiast zgadywać.

Następnym razem, gdy podniesiesz maskę, nic pod nią nie będzie dla Ciebie zagadką.